Mưa lớn, lũ ống, lũ quét và sạt lở đất là những loại hình thiên tai thường xảy ra ở khu vực miền núi, có đặc điểm diễn biến nhanh, bất ngờ, sức tàn phá lớn và rất khó dự báo chính xác về thời gian, phạm vi ảnh hưởng. Đối với một địa bàn miền núi như Trung Lý, nguy cơ này càng cần được đặc biệt quan tâm, nhất là tại các khu vực ven khe, suối, chân núi, taluy đường, sườn dốc và những nơi có địa hình phức tạp.

    Trong những đợt mưa lớn kéo dài, lượng nước tập trung nhanh trên các lưu vực nhỏ có thể làm mực nước tại khe, suối dâng cao đột ngột, hình thành lũ ống, lũ quét. Cùng với đó, đất đá bị ngậm nước lâu ngày làm gia tăng nguy cơ sạt lở tại các sườn núi, taluy giao thông và khu vực dân cư nằm gần chân dốc. Vì vậy, mỗi người dân không được chủ quan, xem nhẹ các dấu hiệu bất thường của thiên nhiên.

    Chủ động theo dõi cảnh báo, không để bị động, bất ngờ

    Theo khuyến cáo của cơ quan chuyên môn về phòng, chống thiên tai, trong thời gian có mưa lớn, người dân cần thường xuyên theo dõi thông tin dự báo, cảnh báo từ các nguồn chính thống; chú ý đặc biệt đến các bản tin cảnh báo mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất và thông tin chỉ đạo của chính quyền địa phương.

    Đối với các hộ dân sinh sống tại khu vực có nguy cơ cao, việc chủ động nắm bắt thông tin có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi có cảnh báo nguy hiểm hoặc yêu cầu sơ tán, cần chấp hành ngay, tuyệt đối không chần chừ, không vì tiếc tài sản mà ở lại khu vực nguy hiểm.

    Các bản, khu dân cư cần chủ động rà soát những hộ nằm gần khe, suối, khu vực chân taluy, sườn núi, nơi từng xảy ra sạt lở hoặc có dấu hiệu bất ổn về địa chất để có phương án cảnh báo, di dời phù hợp. Trong đó, cần đặc biệt quan tâm đến trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và những người cần được hỗ trợ khi sơ tán.

    Nhận biết sớm nguy cơ lũ ống, lũ quét

    Lũ ống, lũ quét thường hình thành rất nhanh sau những trận mưa lớn ở khu vực địa hình dốc. Đây là một trong những hiểm họa đặc biệt nguy hiểm đối với các địa bàn miền núi.

    Người dân Trung Lý cần đặc biệt cảnh giác khi nhận thấy nước tại khe, suối dâng nhanh bất thường; nước chuyển màu đục; dòng nước xuất hiện nhiều bùn đất, cây cối, đá; hoặc nghe thấy tiếng động lạ, tiếng đất đá và cây cối va chạm từ phía thượng nguồn.

    Khi phát hiện những dấu hiệu bất thường, không được tò mò, tiếp cận hoặc đứng lại để quan sát. Người dân cần nhanh chóng cảnh báo cho những người xung quanh, thông tin cho trưởng bản hoặc chính quyền địa phương và di chuyển đến vị trí cao, an toàn theo hướng dẫn.

    Đặc biệt, tuyệt đối không đi xuống khe, suối để kiểm tra mực nước trong thời điểm mưa lớn. Một dòng suối vốn quen thuộc có thể trở thành dòng lũ nguy hiểm chỉ trong thời gian rất ngắn.

    Cảnh giác cao với nguy cơ sạt lở đất

    Bên cạnh lũ ống, lũ quét, sạt lở đất cũng là nguy cơ lớn đối với địa bàn miền núi Trung Lý, nhất là sau những đợt mưa lớn kéo dài.

    Các khu vực sườn đồi, taluy đường, chân núi và nơi đất đá đã bị ngậm nước cần được đặc biệt theo dõi. Những dấu hiệu như mặt đất xuất hiện vết nứt; đất đá nhỏ bắt đầu rơi xuống; nước rỉ ra bất thường từ sườn dốc; cây cối, cột điện hoặc công trình có dấu hiệu nghiêng; xuất hiện tiếng động bất thường từ sườn núi... có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ sạt lở.

    Khi phát hiện những dấu hiệu này, người dân cần lập tức rời khỏi khu vực nguy hiểm, cảnh báo cho người xung quanh và báo ngay cho chính quyền địa phương. Tuyệt đối không đứng dưới chân taluy, sườn dốc; không tập trung đông người tại khu vực đang có dấu hiệu sạt trượt và không quay trở lại khi chưa được cơ quan chức năng xác nhận an toàn.

    Không đánh đổi tính mạng khi đi lại trong mưa lũ

    Trong thời gian mưa lớn, người dân cần hạn chế tối đa việc đi lại nếu không thật sự cần thiết. Đặc biệt, tuyệt đối không cố vượt qua ngầm, tràn, cầu, cống hoặc các đoạn đường bị ngập sâu, nước chảy xiết.

    Không bơi lội, đánh bắt cá, vớt củi, đi tìm gia súc hoặc cố gắng vượt qua dòng nước tại sông, suối trong thời điểm mưa lũ. Những vị trí quen thuộc trong điều kiện bình thường có thể trở nên đặc biệt nguy hiểm khi mực nước và tốc độ dòng chảy thay đổi nhanh.

    Đối với các tuyến đường qua khu vực đồi núi, người dân cần chủ động quan sát tình trạng taluy, mặt đường và các dấu hiệu đất đá rơi. Khi phát hiện khu vực có nguy cơ sạt lở, cần dừng lại ở vị trí an toàn, không tiếp tục di chuyển qua khu vực nguy hiểm và thông báo cho lực lượng chức năng.

    Mỗi gia đình chủ động chuẩn bị trước thiên tai

    Phòng ngừa thiên tai không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền và lực lượng chức năng mà cần sự chủ động của từng gia đình, từng bản và mỗi người dân.

    Các hộ gia đình cần xác định trước vị trí sơ tán an toàn; chuẩn bị những vật dụng thiết yếu như điện thoại, đèn pin, pin hoặc sạc dự phòng, nước uống, lương thực, thuốc và giấy tờ quan trọng. Nhà ở tại khu vực có nguy cơ cần được kiểm tra, gia cố; chủ động khơi thông rãnh thoát nước, dòng chảy quanh nhà và không để vật cản gây tắc nghẽn dòng nước.

    Khi có cảnh báo hoặc yêu cầu sơ tán, cần di chuyển ngay đến nơi an toàn theo hướng dẫn của chính quyền. Ưu tiên đưa trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và những người cần hỗ trợ rời khỏi khu vực nguy hiểm trước.

    Đối với chính quyền, các lực lượng chức năng và các bản trên địa bàn xã, cần tiếp tục rà soát các khu vực có nguy cơ cao; cập nhật phương án ứng phó, sơ tán dân; chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư theo phương châm “4 tại chỗ”; tăng cường tuyên truyền, cảnh báo trên hệ thống truyền thanh và các kênh thông tin cơ sở để người dân chủ động phòng tránh.

    Chủ động phòng ngừa – bảo vệ tính mạng là trên hết

    Thiên tai có thể diễn biến bất ngờ, nhưng thiệt hại có thể được hạn chế nếu công tác phòng ngừa được thực hiện chủ động, người dân có kiến thức, kỹ năng và chấp hành nghiêm các cảnh báo.

    Đối với xã Trung Lý – một địa bàn miền núi có nguy cơ cao chịu ảnh hưởng của mưa lớn, lũ ống, lũ quét và sạt lở đất – tinh thần “chủ động phòng ngừa, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương, hiệu quả” cần được triển khai thường xuyên, liên tục.

    Mỗi gia đình, mỗi bản và mỗi người dân hãy nâng cao ý thức cảnh giác; thường xuyên theo dõi thông tin dự báo, cảnh báo; chủ động nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm và thực hiện nghiêm hướng dẫn của chính quyền, lực lượng chức năng../.

Hoàng Anh - Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Trung Lý