Bảo vệ trẻ em phải bắt đầu từ sự chủ động của cộng đồng

    Trẻ em là đối tượng cần được ưu tiên bảo vệ, chăm sóc và tạo điều kiện phát triển toàn diện. Luật Trẻ em số 102/2016/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 5/4/2016, có hiệu lực từ ngày 1/6/2017, là cơ sở pháp lý quan trọng khẳng định quyền của trẻ em và trách nhiệm của gia đình, Nhà nước, nhà trường và xã hội trong công tác bảo vệ trẻ em.

    Trong thực tế, hành vi xâm hại trẻ em có thể xảy ra dưới nhiều hình thức như bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần, xâm hại tình dục, bỏ mặc, bóc lột hoặc dụ dỗ, lôi kéo trẻ em vào những hành vi gây tổn hại đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và sự phát triển của trẻ.

    Đáng lưu ý, nguy cơ xâm hại không chỉ xuất hiện ở những nơi xa lạ mà có thể phát sinh ngay trong môi trường sinh hoạt hằng ngày của trẻ. Vì vậy, phòng ngừa phải được thực hiện thường xuyên, từ gia đình đến nhà trường, từ thôn, bản đến cộng đồng; trong đó, việc nhận diện sớm dấu hiệu bất thường và kịp thời thông báo cho cơ quan có trách nhiệm có vai trò đặc biệt quan trọng.

    Chỉ thị số 18/CT-TTg ngày 16/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường giải pháp phòng, chống bạo lực, xâm hại trẻ em đã nhấn mạnh yêu cầu tiếp nhận, giải quyết kịp thời các vụ việc và xử lý nghiêm hành vi xâm hại trẻ em.

    Đặc thù vùng cao đòi hỏi cách tuyên truyền phù hợp

    Đối với xã Trung Lý, công tác bảo vệ trẻ em cần được đặt trong điều kiện thực tế của một xã vùng cao, biên giới; địa bàn rộng, dân cư phân bố tại các bản, điều kiện đi lại còn khó khăn và phần lớn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số.

    Trong đó, đồng bào dân tộc Mông có những đặc điểm riêng về ngôn ngữ, phong tục, tập quán và phương thức tiếp cận thông tin. Bởi vậy, tuyên truyền về phòng, chống xâm hại trẻ em không thể chỉ dừng ở việc phổ biến các quy định pháp luật bằng những nội dung khô cứng, mà cần chuyển hóa thành những thông điệp ngắn gọn, dễ nhớ, dễ thực hiện và phù hợp với từng nhóm đối tượng.

    Nghị quyết số 121/2020/QH14 của Quốc hội về tiếp tục tăng cường hiệu lực, hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống xâm hại trẻ em cũng yêu cầu đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, bảo đảm phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng vùng, miền và quan tâm đến vùng dân tộc thiểu số; đồng thời chú trọng giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản, giúp trẻ nhận biết nguy cơ, kỹ năng phòng tránh và bảo vệ bản thân.

    Với Trung Lý, công tác truyền thông vì vậy cần được triển khai linh hoạt thông qua hệ thống chính quyền cơ sở, nhà trường, các tổ chức đoàn thể, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng và các kênh thông tin phù hợp với người dân.

    Trang bị cho trẻ kỹ năng để tự bảo vệ mình

    Một trong những giải pháp quan trọng nhất để phòng ngừa xâm hại trẻ em là giúp trẻ biết nhận diện nguy cơ và biết cách tìm kiếm sự giúp đỡ.

    Cha mẹ, thầy cô và người chăm sóc trẻ cần thường xuyên trao đổi với trẻ về những nguyên tắc cơ bản:

    - Không đi theo người lạ hoặc người mà trẻ cảm thấy không an toàn khi chưa được cha mẹ, người chăm sóc cho phép.

    - Không nhận quà, tiền hoặc lời rủ rê bất thường từ người khác.

    - Biết bảo vệ vùng riêng tư của cơ thể và hiểu rằng không ai được phép chạm vào cơ thể trẻ theo cách khiến trẻ sợ hãi, khó chịu hoặc bị ép buộc.

    - Khi cảm thấy nguy hiểm, trẻ cần rời khỏi nơi đó, tìm đến người lớn đáng tin cậy và nói rõ sự việc.

    - Không giữ bí mật về hành vi xâm hại chỉ vì bị đe dọa, dụ dỗ hoặc ép buộc.

    - Khi sử dụng điện thoại, mạng xã hội và Internet, không chia sẻ hình ảnh, thông tin cá nhân hoặc làm theo yêu cầu của người lạ.

    Điều quan trọng là người lớn phải tạo cho trẻ cảm giác an toàn để các em có thể nói ra những điều mình đang lo sợ. Khi trẻ chia sẻ, người lớn cần bình tĩnh lắng nghe, không trách mắng, không đổ lỗi và không khiến trẻ cảm thấy mình là người có lỗi.

    Gia đình là “lá chắn” đầu tiên bảo vệ trẻ

    Phòng, chống xâm hại trẻ em trước hết phải bắt đầu từ mỗi gia đình.

    Các bậc cha mẹ cần dành thời gian quan tâm đến con em mình; nắm được trẻ thường đi đâu, chơi với ai, học tập và sinh hoạt như thế nào. Đối với những gia đình có trẻ em ở các bản vùng cao, việc quan tâm, quản lý, hướng dẫn trẻ càng cần được thực hiện thường xuyên, nhất là khi trẻ tự đi học, đi chơi hoặc phải di chuyển trên những tuyến đường xa khu dân cư.

    Cha mẹ cũng cần chủ động giáo dục trẻ về giới tính, cơ thể, quyền riêng tư và những hành vi không được phép. Đây không phải là vấn đề “nhạy cảm” cần né tránh, mà là kiến thức thiết yếu giúp trẻ hiểu đúng, biết tự bảo vệ và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

    Nhà trường và cộng đồng cùng hành động

    Nhà trường là môi trường quan trọng để phát hiện sớm những thay đổi bất thường về tâm lý, hành vi và học tập của trẻ. Giáo viên cần quan tâm đến những biểu hiện như trẻ đột nhiên sợ hãi, thu mình, né tránh một người nào đó, thay đổi bất thường trong sinh hoạt hoặc có biểu hiện lo lắng kéo dài.

    Tại cộng đồng, mỗi người dân cần nâng cao tinh thần trách nhiệm. Không thờ ơ, không bao che, không im lặng trước hành vi có dấu hiệu bạo lực, xâm hại trẻ em.

    Trưởng bản, người có uy tín, cán bộ đoàn thể, cán bộ làm công tác trẻ em, giáo viên, lực lượng Công an và chính quyền cơ sở cần phối hợp chặt chẽ để kịp thời tiếp nhận thông tin, bảo vệ trẻ và xử lý vụ việc theo quy định pháp luật.

    Công tác tuyên truyền cũng cần được đưa đến từng bản, từng hộ gia đình bằng những hình thức thiết thực; kết hợp tuyên truyền trực tiếp với hệ thống truyền thanh, các cuộc họp bản, sinh hoạt đoàn thể, hoạt động ngoại khóa tại trường học và truyền thông trên môi trường số.

    Khi phát hiện nguy cơ xâm hại: Đừng im lặng!

    Một trong những rào cản lớn đối với công tác phòng, chống xâm hại trẻ em là tâm lý e ngại, sợ ảnh hưởng đến danh dự gia đình hoặc quan hệ cộng đồng dẫn đến việc không thông báo vụ việc.

    Đây là nhận thức cần được thay đổi.

    Bảo vệ trẻ em phải được đặt lên trên sự e ngại và những quan niệm giữ kín sự việc. Khi phát hiện trẻ có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại hoặc có thông tin về hành vi xâm hại trẻ em, người dân cần chủ động thông báo cho chính quyền địa phương, cơ quan Công an, nhà trường hoặc cơ quan có thẩm quyền để được tiếp nhận, hỗ trợ và xử lý.

    Đặc biệt, Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 là kênh tiếp nhận thông tin, tư vấn và hỗ trợ liên quan đến trẻ em. Việc tuyên truyền số điện thoại 111 đến cán bộ, giáo viên, cha mẹ và cộng đồng là một nội dung quan trọng trong công tác truyền thông bảo vệ trẻ em.

    Xây dựng Trung Lý trở thành môi trường an toàn cho trẻ em

    Bảo vệ trẻ em không phải là nhiệm vụ của riêng một ngành, một cấp hay một gia đình. Đó là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

    Đối với xã Trung Lý, xây dựng môi trường sống an toàn cho trẻ em cần được gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh, nâng cao chất lượng giáo dục, xây dựng đời sống văn hóa và giữ vững an ninh, trật tự trên địa bàn.

    Mỗi gia đình hãy trở thành một “pháo đài” bảo vệ trẻ em. Mỗi thầy cô giáo hãy là một người đồng hành tin cậy. Mỗi trưởng bản, người có uy tín và mỗi người dân hãy trở thành một “mắt xích” trong mạng lưới bảo vệ trẻ em.

    Đối với mỗi trẻ em, thông điệp cần được nói thật rõ ràng:

    Con có quyền được an toàn. Con có quyền nói “không”. Con có quyền tìm kiếm sự giúp đỡ. Và khi con lên tiếng, người lớn phải lắng nghe, tin tưởng và bảo vệ con.

    Phòng, chống xâm hại trẻ em không chỉ là ngăn chặn một hành vi vi phạm pháp luật, mà còn là bảo vệ tương lai của mỗi gia đình, mỗi bản làng và của chính quê hương Trung Lý.

    Hãy cùng chung tay xây dựng một Trung Lý an toàn, thân thiện – nơi mọi trẻ em, không phân biệt dân tộc, hoàn cảnh hay nơi cư trú, đều được sống trong môi trường được yêu thương, chăm sóc, tôn trọng và bảo vệ../.

Hoàng Anh - Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Trung Lý