Chủ động phòng, chống HIV/AIDS – Chung tay hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030
Phòng, chống HIV/AIDS không chỉ là nhiệm vụ của ngành Y tế mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi người dân chủ động trang bị kiến thức, biết cách phòng ngừa, xét nghiệm khi có nguy cơ, tiếp cận điều trị sớm và không kỳ thị người nhiễm HIV chính là góp phần xây dựng cộng đồng Trung Lý an toàn, khỏe mạnh, nhân văn và phát triển bền vững.
Thực hiện Quyết định số 1246/QĐ-TTg ngày 14/8/2020 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chiến lược quốc gia chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030 và Kế hoạch số 345/KH-UBND ngày 14/9/2026 của UBND tỉnh Thanh Hóa về thực hiện Chiến lược trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026–2030, công tác thông tin, tuyên truyền phòng, chống HIV/AIDS tiếp tục được xác định là một nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành và Nhân dân.
Đối với xã Trung Lý – địa bàn vùng cao biên giới, dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, việc đưa kiến thức phòng, chống HIV/AIDS đến từng bản, từng hộ gia đình càng có ý nghĩa thiết thực.
HIV/AIDS vẫn là vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được quan tâm
HIV là vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người. Nếu không được phát hiện và điều trị, HIV có thể tiến triển thành AIDS. Tuy nhiên, những tiến bộ của y học đã làm thay đổi căn bản cách tiếp cận đối với HIV/AIDS. Người nhiễm HIV nếu được phát hiện sớm, điều trị bằng thuốc kháng vi rút (ARV) đúng hướng dẫn và duy trì điều trị có thể sống khỏe mạnh lâu dài.
Theo Bộ Y tế, Chiến lược quốc gia chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030 đặt ra các mục tiêu quan trọng như giảm số người nhiễm HIV mới xuống dưới 1.000 trường hợp mỗi năm; tăng tỷ lệ người nhiễm HIV biết tình trạng của mình, được điều trị ARV và đạt tải lượng vi rút dưới ngưỡng ức chế; đồng thời hướng tới loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con và giảm kỳ thị, phân biệt đối xử liên quan đến HIV.
Thực tế cho thấy, mặc dù công tác phòng, chống HIV/AIDS đã đạt nhiều kết quả, dịch HIV vẫn còn những diễn biến đáng lưu ý. Bộ Y tế cho biết năm 2024 cả nước ghi nhận hơn 13.000 trường hợp nhiễm HIV mới được phát hiện; con số này cho thấy yêu cầu tiếp tục tăng cường các biện pháp dự phòng, xét nghiệm, phát hiện sớm và điều trị.
Vì vậy, mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030 không đồng nghĩa với việc có thể chủ quan, mà đòi hỏi sự tham gia liên tục, đồng bộ của chính quyền, ngành Y tế, các tổ chức đoàn thể, gia đình và từng người dân.
Chủ động phòng ngừa là giải pháp quan trọng nhất
Theo hướng dẫn của ngành Y tế, HIV có thể lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục không an toàn, qua đường máu khi sử dụng chung kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích không bảo đảm an toàn và từ mẹ sang con trong quá trình mang thai, sinh con hoặc cho con bú nếu không có các biện pháp dự phòng phù hợp.
Do đó, mỗi người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp; không quan hệ tình dục không an toàn; không dùng chung kim tiêm, bơm kim tiêm và các dụng cụ có nguy cơ tiếp xúc với máu; thực hiện các biện pháp an toàn trong chăm sóc sức khỏe, làm đẹp, xăm, xỏ và các hoạt động có nguy cơ tiếp xúc với máu.
Đối với những người có nguy cơ phơi nhiễm HIV, việc tiếp cận các biện pháp dự phòng hiện đại có vai trò quan trọng. PrEP là điều trị dự phòng trước phơi nhiễm dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ nhiễm; trong khi PEP là điều trị dự phòng sau phơi nhiễm, được sử dụng trong những tình huống có nguy cơ theo chỉ định chuyên môn.
WHO ghi nhận PrEP đã được triển khai tại Việt Nam như một thành tố quan trọng trong dự phòng HIV và góp phần hỗ trợ mục tiêu chấm dứt AIDS vào năm 2030.
Người dân có nguy cơ phơi nhiễm HIV không nên tự mua, tự sử dụng thuốc dự phòng mà cần đến cơ sở y tế hoặc cơ sở cung cấp dịch vụ phù hợp để được tư vấn, xét nghiệm và hướng dẫn sử dụng đúng quy định.
Xét nghiệm HIV sớm – biết để chủ động bảo vệ mình và cộng đồng
Một trong những rào cản lớn của công tác phòng, chống HIV/AIDS là tâm lý e ngại xét nghiệm. Nhiều người chỉ đi xét nghiệm khi có biểu hiện sức khỏe bất thường hoặc khi bệnh đã tiến triển. Đây là điều cần thay đổi.
Xét nghiệm HIV là cách để biết tình trạng của bản thân và chủ động đưa ra quyết định phù hợp về chăm sóc sức khỏe.
Những người có hành vi nguy cơ hoặc nghi ngờ đã có phơi nhiễm cần chủ động tìm đến cơ sở y tế để được tư vấn và xét nghiệm theo hướng dẫn chuyên môn. Việc phát hiện sớm giúp người nhiễm HIV nhanh chóng tiếp cận điều trị ARV, bảo vệ sức khỏe và giảm nguy cơ lây truyền HIV cho người khác.
Đối với phụ nữ mang thai, xét nghiệm HIV sớm có ý nghĩa đặc biệt trong dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Khi được phát hiện và điều trị phù hợp, nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể được giảm xuống mức rất thấp.
Điều trị ARV – bảo vệ sức khỏe, giảm nguy cơ lây truyền HIV
Ngày nay, HIV không còn được nhìn nhận đơn thuần như một căn bệnh dẫn đến tử vong như quan niệm trước đây. Với điều trị ARV hiệu quả, người sống chung với HIV có thể duy trì sức khỏe và cuộc sống lâu dài.
Điều quan trọng là người nhiễm HIV cần được phát hiện sớm, điều trị sớm, tuân thủ thuốc và tái khám, xét nghiệm tải lượng vi rút theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
WHO khẳng định người sống chung với HIV nếu điều trị ARV và duy trì tải lượng vi rút ở mức không phát hiện được thì không lây truyền HIV qua đường tình dục cho bạn tình. Đây là thông điệp khoa học quan trọng, góp phần bảo vệ sức khỏe và đồng thời giảm kỳ thị đối với người sống chung với HIV.
Vì vậy, người dân cần hiểu đúng rằng điều trị HIV không chỉ mang lại lợi ích cho người bệnh mà còn là một biện pháp quan trọng trong phòng ngừa lây nhiễm HIV trong cộng đồng.
Không kỳ thị, không phân biệt đối xử với người nhiễm HIV
Một cộng đồng khỏe mạnh không chỉ được đo bằng khả năng phòng ngừa bệnh tật mà còn thể hiện ở cách cộng đồng ứng xử với những người đang sống chung với bệnh.
HIV không lây truyền qua những tiếp xúc thông thường như bắt tay, ôm, giao tiếp, ăn uống chung hoặc sinh hoạt thông thường. WHO khẳng định HIV không lây qua các tiếp xúc đời sống hằng ngày như bắt tay, ôm, dùng chung đồ ăn, nước uống hoặc các vật dụng thông thường.
Vì vậy, không có lý do để xa lánh, kỳ thị hay phân biệt đối xử với người nhiễm HIV.
Tại Trung Lý, công tác tuyên truyền cần được triển khai tới từng bản, từng hộ gia đình; chú trọng thanh thiếu niên, những người có nguy cơ cao và các nhóm dễ bị tổn thương. Nội dung tuyên truyền cần gần gũi, dễ hiểu, tránh tạo tâm lý sợ hãi; đồng thời khuyến khích người dân chủ động tìm hiểu thông tin, sử dụng dịch vụ y tế và bảo vệ sức khỏe. Đây cũng là yêu cầu được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa nhấn mạnh trong công tác truyền thông phòng, chống HIV/AIDS giai đoạn 2026 - 2030.
Chung tay hành động từ mỗi gia đình, mỗi bản
Để góp phần thực hiện mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030, xã Trung Lý cần tiếp tục phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị trong công tác tuyên truyền và vận động Nhân dân.
Các bản tăng cường tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh, sinh hoạt cộng đồng, họp bản và các hình thức truyền thông phù hợp; cán bộ, đoàn viên, hội viên chủ động cung cấp thông tin chính xác, khoa học về HIV/AIDS; ngành Y tế tăng cường tư vấn, hướng dẫn người dân tiếp cận các dịch vụ xét nghiệm, dự phòng và điều trị theo quy định.
Mỗi gia đình cần quan tâm giáo dục con em, nhất là thanh thiếu niên, về sức khỏe sinh sản, tình dục an toàn, phòng tránh ma túy và các hành vi có nguy cơ lây nhiễm HIV. Mỗi người dân cần chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân, không sử dụng chung kim tiêm và dụng cụ tiêm chích, thực hiện quan hệ tình dục an toàn, xét nghiệm HIV khi có nguy cơ và tìm đến cơ sở y tế khi cần tư vấn.
Đặc biệt, cần xây dựng môi trường cộng đồng không kỳ thị, không xa lánh người nhiễm HIV, tạo điều kiện để người nhiễm HIV được tiếp cận dịch vụ y tế, duy trì điều trị và hòa nhập với gia đình, cộng đồng.
Chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030 là mục tiêu lớn, nhưng hành động để hướng tới mục tiêu đó bắt đầu từ những việc rất cụ thể: hiểu đúng về HIV, phòng ngừa đúng cách, xét nghiệm khi có nguy cơ, điều trị sớm và không kỳ thị người nhiễm HIV.
Với sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, ngành Y tế, các bản và toàn thể Nhân dân, công tác phòng, chống HIV/AIDS trên địa bàn xã Trung Lý sẽ tiếp tục được triển khai thiết thực, hiệu quả; góp phần bảo vệ sức khỏe Nhân dân, giữ gìn an sinh xã hội và chung tay cùng cả nước thực hiện mục tiêu chấm dứt dịch bệnh AIDS vào năm 2030../.
Hoàng Anh - Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã Trung Lý